ما 11 مهمان و بدون عضو آنلاین داریم

بیستمین شماره از فصلنامه تحقیقات کلامی منتشر شد

 در این شماره می خوانید :

1) بررسی دلالت آیه 53 سورۀ «فصّلت» بر برهان صدّیقین/سعید امینائی  

2) نقش امامان معصوم(ع)در کارکردهای عقل درمعرفت خداوند/محمدجواد

فلاح، اعظم ملتزمی

3) «اختفای حقیقت» پناهگاه الحاد؛نگرشی دیگر به پدیدۀ

ارتداد/اکبر ساجدی

4) امکان پیدایشی دیگردر نشانه‌های حتمی ظهور/مهدی

صبایی، محمدتقی شکر، رسول رضوی      

5)  نگاه انتقادی به تبیین سنتی آموزۀ «بداء» از منظرروایات

  /ناصرالدین اوجاقی

6)  بررسی و نقد دیدگاه قاموس قرآن در معنای «ذنبِ» منسوب به پیامبر(ص) در قرآن مجید /سیدمحمود طیب­ حسینی، مطهره ­سادات طیب ­حسینی

7)  اثبات تطبیقی کذب نبودن خلف وعید از دیدگاه علم کلام و فقه/ عبدالله میراحمدی ، زهره دانشی کهن

 

مقاله 1:  بررسی دلالت آیه 53 سورۀ «فصّلت» بر برهان صدّیقین

سعید امینائی

چکیده : 

برخی فیلسوفان و مفسران اعتقاد دارند عبارت Pأَوَلَمْ يَكْفِ بِرَبِّكَ أَنَّهُ عَلى‏ كُلِّ شَیْ‏ءٍ شَهِيدٌO (فصلت: 53) بر برهان صدیقین دلالت دارد. در مورد چگونگی این دلالت، سه تقریر وجود دارد که هر سه مبتنی بر پیش‌فرض‌هایی برون‌متنی و درون‌متنی است که قابل اثبات نیست. در این نوشتار، پس از بررسی پیشینۀ این تفسیر، سه تقریر با توجه به پیش‌فرض‌ها بررسی شده است. یکی از این تقریرها، تقریری نو است که علامه طباطبائیw آن را مطرح نموده و آیت‌الله جوادی آملی از آن استقبال کرده و مبتنی بر این است که واژۀ «شهید» به‌ معنای «مشهود» باشد. در نقد این تقریر، استدلال‌هایی که برای اثبات دلالت واژۀ «شهید» بر معنای «مشهود» مطرح شده، مورد نقد قرار گرفته است. نتیجۀ این مباحث، نشان می‌دهد این عبارت نمی‌تواند بر برهان صدیقین دلالت داشته باشد.

 واژگان کلیدی

براهین اثبات وجود خدا، برهان صدیقین، آیه 53 فصلت، سیاق آیات، معنای شهید.

*******************************************

مقاله دوم : نقش امامان معصوم (ع) در کارکردهای عقل در معرفت خداوند

محمد جواد فلاح

اعظم ملتزمی 

 

چکیده

سرلوحۀ همۀ معارف دینی، معرفت خداوند است. برای چنین معرفتی راه‌هایی پیشنهاد شده است. از جملۀ آن‌ها که به‌ویژه در کلام معصومانD مورد توجه قرار گرفته، چراغ عقل از درون و وجود پیامبران و اولیای معصوم از بیرون است که می‌توانند رهنمون انسان به معرفت الله شوند؛ اما از آن‌جایی که عقل به تنهایی نمی‌تواند اسباب صعود انسان به معرفت گردد، در این مقاله با تأکید بر دیدگاه‌های روایی، ضمن تحلیل جایگاه حقیقی معصوم و ویژگی‌های منحصر‌به‌فرد آنان در معرفت‌بخشی انسان‌ها، تأثیر معصوم را در کارکرد عقل و در نایل شدنش به کمال معرفت الله مورد تحلیل و بررسی قرار می‌دهیم. معصومانD بر اساس ظرفیت وجودی و تکوینی و مسئولیت تشریعی که بر عهده دارند، زمینۀ شکوفایی عقل و ایجاد معرفت، و ایمن شدن آن از انحرافات معرفتی را فراهم خواهند ساخت. عقلِ معصوم به عنوان الگویی تمام‌عیار می‌تواند رهنمونِ عقول انسان‌ها در باریابی صحیح به معرفت الله گردد و از آسیب‌ها و انحرافات عقل جلوگیری کند؛ و در جایی هم حضور تکوینی و تشریعی معصوم ضامن تشدید معرفت عقلی در افراد است که هر کدام به ترتیب با عنوان «کارکرد ایجادی»، «کارکرد ایمن‌سازی» و «کارکرد کیفی» معصوم بر عقل، مورد بررسی قرار گرفته است.

واژگان کلیدی

کلام معصوم، اهل‌بیت (ع)، معرفت الله، طریق وحی، طریق عقل، طریق معصوم. 

***********************************************

 

مقاله سوم : «اختفای حقیقت» پناهگاه الحاد؛ نگرشی دیگر به پدیدۀ ارتداد

اکبر ساجدی

 

چکیده 

مجازات اعدام برای مرتد، از زاویه­های گوناگونی قابل بررسی است. در حکمتِ اعدام مرتد می‌توان ظهور حقیقت را دخیل دانست. اگر حقیقت برای مرتد مخفی باشد، اعدام به خاطر انکار حقیقتی مخفی، به دور از حکمت خواهد بود، و در این صورت پناهگاهی برای الحاد و ارتداد ساخته خواهد شد. اما اگر حقیقت برای شخص مرتد روشن باشد، پناهگاه مزبور فرو ریخته، اعدام مرتد حکیمانه خواهد نمود. فرضیۀ اختفای حقیقت و ابتنای حکمتِ اعدام بر ظهور حقیقت از سوی دکتر سروش ارائه شده و فقط «سختیِ یافتن حقیقت در عرصۀ ادیان برای بشر امروز» به عنوان دلیل ذکر شده است. در تحقیق حاضر فرضیۀ مزبور بررسی شده، مغالطۀ موجود در این استدلال کشف و در نهایت، ظهور حقیقت با دلایل کلامی، فقهی و معارفی اثبات شده است.

 واژگان کلیدی

اختفای حقیقت، ظهور حقیقت، ارتداد، حکمت اعدام مرتد.

*********************************

مقاله چهارم : امکان پیدایشی دیگر در نشانه‌های حتمی ظهور

مهدی صبایی

محمدتقی شاکر

رسول رضوی

 

چکیده

 آموزۀ «بداء» از آموزه‌های بسیار مهم و تأثیرگذار در اندیشۀ امامیه است. این آموزه گسترۀ بسیار وسیعی دارد و در مسئله نشانه‌های حتمی ظهور امام عصرf نیز مطرح می‌گردد. منشأ پیدایش این مسئله، روایات دالّ بر امکان پیدایشی دیگر در تقدیرهای حتمی و از جملۀ آن‌ها علائم حتمی ظهور است. روایت خاصی از امام جوادj نیز بر امکان بداء در نشانه‌های حتمی وجود دارد؛ در مقابل، روایاتی نیز بر ناممکن بودن تغییر در تقدیرهای حتمی دلالت دارند. روایاتی که بر امکان تغییر در تقدیرهای حتمی دلالت دارند، به دلیل قوّت متن و سند و هم‌چنین سازگاری با عقل مقدم خواهند بود، زیرا قول به عدم امکان تغییر در امور حتمی، راه یافتن عجز و ناتوانی خداوند در تغییر تقدیرها را در پی خواهد داشت؛ افزون بر این‌که جواز بداء در امور حتمی، شواهد قرآنی نیز دارد.

 واژگان کلیدی

 نشانه‌های ظهور، بداء، علائم حتمی، سفیانی، نشانه‌های غیرحتمی.

************************************************

 

مقاله پنجم : نگاه انتقادی به تبیین سنتی آموزۀ «بداء» از منظر روایات

ناصرالدین اوجاقی

 

چکیده 

«بداء» از آموزه‌های اسلامی است که در بیان ساده به این معناست که همه‌چیز تحت مشیت الهی است و خداوند هر آنچه بخواهد، در تقدیم و تأخیر وقایع و محو و اثبات آن‌ها انجام می‌دهد. اندیشمندان شیعه تلاش کرده‌اند تا در قالب نظریه‌ای این آموزه را تبیین کنند که ضمن بیان آموزه، پاسخ‌گوی سؤال‌ها و شبهات نیز باشد. این مهم با استفاده از باور به وجود دو نوع لوح انجام شده است؛ لوحی که محفوظ است و تغییری در آن صورت نمی‌گیرد، و لوح دیگری که محل محو و اثبات بوده و بداء تعلق به آن دارد. به نظر می‌رسد این تبیین با برخی روایات، به‌خصوص روایات باب بداء سازگار نیست. در این نوشتار تلاش بر این است که این نظریۀ مشهور به روایات عرضه شده، در معرض نقد و بررسی قرار گیرد. نتیجۀ این بررسی آن است که این نوع تبیین از آموزۀ بداء با روایات وارده در منابع روایی هم‌خوانی ندارد و نمی‌تواند مورد پذیرش قرار گیرد.

 واژگان کلیدی

بداء، لوح محفوظ، لوح محو و اثبات، امّ الکتاب.

****************************************

 

مقاله ششم : بررسی و نقد دیدگاه قاموس قرآن در معنای «ذنبِ» منسوب به پیامبر (ص) در قرآن مجید                                      

 سیدمحمود طیب­ حسینی

مطهره­ سادات طیب ­حسینی

 

چکیده 

یکی از مسائلی که همواره مورد توجه متکلمان و مفسران مسلمان بوده، مسئله «عصمت پیامبران» به‌ویژه عصمت پیامبر خاتمJ از خطا و گناه است؛ اما آیات 55 غافر، 19 محمد و 2 فتح به پیامبرJ نسبتِ گناه داده­اند. صاحب قاموس قرآن کوشیده پاسخ شایسته­ای دربارۀ این آیات بدهد. در این مقاله به روش تحلیلی ـ توصیفی دیدگاه استاد قرشی در تفسیر «ذنب» در این سه آیه بررسی شده و از دیدگاه ایشان در دو آیه دفاع، و در آیۀ دومِ سورۀ «فتح» نقد و دیدگاه علامه طباطبائی بر آن ترجیح داده شده است.

 واژگان کلیدی

عصمت، ذنب، استغفار، پیامبر(ص)، قرشی، قاموس قرآن، تفسیر احسن الحدیث.

***************************************************

 

مقاله هفتم :اثبات تطبیقی کذب نبودن خلف وعید از دیدگاه علم کلام و فقه

عبدالله میراحمدی

زهره دانشی کهن

 

چکیده 

معتزله معتقدند مرتکب گناه کبیره که بدون توبه از دنیا رفته است، به مجازات الهی گرفتار می‌شود و امکان بخشایش او وجود ندارد. از نظر آن‌ها چنین شخصی هرچند مؤمن باشد، به ‌دلیل فاسق بودن، همچون کافر همیشه در عذاب می‌ماند. بنابراین اگر خداوند این شخص را مجازات نکند، خلف وعید کرده و خلف وعید مستلزم دروغ‌گویی در گفتار است؛ حال آن‌که خداوند هرگز دروغ نمی‌گوید، پس خلف وعید نمی‌کند. پژوهش حاضر به شیوۀ توصیف و تحلیل محتوا درصدد اثبات کذب نبودن خلف وعید از دیدگاه علم کلام و فقه است. متفکران شیعه بر مبنای برخی دلایل عقلی و نقلی، نظریۀ معتزله را مورد خدشه قرار داده‌اند. از نظر این متفکران، خلف وعید کذب نیست، زیرا مربوط به مرحلۀ عمل است نه ارادۀ جدی. هم‌چنین وعید از ابتدا مشروط بوده و تا شرطش محقق نشود، قابل اجرا نیست؛ پس امکان بخشایش در صورت نبود شروط باقی است. افزون بر آن، اگر خلف وعید کذب باشد هر کذبی ناشایست نیست؛ شاهد آن، جواز دروغ از جانب شارع در مواردی بنا بر مصالحی است. انشاء‌انگاری وعد و وعید، راه‌کار دیگری در حل شبهۀ تعارض کذب خلف وعید است. بر این اساس، وعد و وعید از سنخ جملات انشائی هستند که به شکل خبر صادر می‌شوند. بنابراین اطلاق صدق و کذب بر آن‌ها حقیقی نبوده و از باب مجاز است.

واژگان کلیدی

وعد و وعید، کذب، کلام، فقه، معتزله، شیعه.

 

 

New layer...
New layer...
New layer...

اضافه کردن نظر


کد امنیتی
تغییر کد امنیتی