ما 16 مهمان و بدون عضو آنلاین داریم

هجدهمین شماره از فصلنامه تحقیقات کلامی منتشر شد

  در این شماره می خوانید:

1) مفهوم و ادلۀ آغازمندی جهان از دیدگاه شیخ مفید، سید مرتضی و کراجکی / میثم توکلی بینا

2) تأملی در نسبتِ تفویض به معتزله / علی قدردان قراملکی، محمدحسن قدردان قراملکی

‏3) پلورالیسم در نجات و رستگاری از منظر آیات قرآن و روایات معصومین علیهم السلام / محمود فتحعلی، علی زمانی قشلاقی

4) بررسی سندی و دلالی روایت "لَوْ عَلِمَ‏ ابوذر مَا فِي قَلْبِ سَلْمَان لَقَتَلَه" و نقد برداشت های نادرست / محمد رنجبر حسینی، سعید بهادری

5) فاعلیتِ انسان در تفسیر المنار / سیدعبدالرسول حسینی‌زاده، سیدعلی حسینی‌زاده خضرآباد

6) ماهیت «تأویل» از دیدگاه ابن‌تیمیه و علامه طباطبائی / سیدسیف‌اله هاشمی‌کروئی

7) نقد و بررسي ديدگاه صلاح‌الدين الادلبي دربارۀ خلافت امام علي علیه السلام / عليرضا طبيبي، اصغر طهماسبي بلداجي

 

 

مقاله 1: مفهوم و ادلۀ آغازمندی جهان از دیدگاه شیخ مفید، سید مرتضی و کراجکی

 میثم توکلی بینا

 چکیده

یکی از موضوعات پردامنه که عمدۀ فیلسوفان یونان قدیم بدان پرداخته‌اند، ازلیت جهان است. سنت دینی و به تبع آن متکلمان مسلمان با آن مخالفت داشته و در ردّ آن کوشیده‌اند. شیخ مفید جزو نخستین متکلمانی است که به بحث از حدوث زمانی و کران‌مندی زمانی جهان پرداخته است. به جهت تقابل او با جریان اعتزالی، او خط مرز روشنی میان نوع عقیدۀ شیعی و اعتزالی در این باب می‌کشد و معتزله را به دلیل اعتقاد به اعیان ثابته در ردیف فیلسوفان تلقی می‌کند. شاگرد او سید مرتضی نیز با طرح دلایل عقلی و ریاضیاتی می‌کوشد کران‌مندی زمانی جهان را تبیین کند. ادلۀ تناهی گذشتۀ زمانی، در آثار شاگرد سید مرتضی، یعنی ابوالفتح کراجکی نیز دنبال شده و حتی در این زمینه با سیدمرتضی نامه‌نگاری و تبادل نظر داشته است. در نوشته‌های متکلمان، ردّ حدوث زمانی به معنای شرک و دهری‌گری تلقی می‌شده، ولی به نظر می‌رسد برخی دلایل ریاضیاتی مطرح‌شده با ریاضیات امروزی مطابقت ندارد، اما می‌توان تقریری مقبول از آن ارائه داد.

 واژگان کلیدی: حدوث زمانی، کلام امامیه، شیخ مفید، سید مرتضی، کراجکی، ریاضیات مجموعه‌ها، ریاضیات بی‌نهایت.

************************************

مقاله 2: تأملی در نسبتِ تفویض به معتزله

علی قدردان قراملکی

محمدحسن قدردان قراملکی

چکیده

یکی از دیدگاه‌های مطرح در جبر و اختیار، نظریۀ «تفویض» است که به موجب آن خداوند پس از خلق انسان، فاعلیت و قدرت انجام فعل را به انسان واگذار کرده است. در منابع اشاعره و امامیه، مصداق مفوضه «معتزله» ذکر شده است. در این مقاله بعد از اشاره به چهار تعریفِ تفویض و سه تعریفِ مفوضه، نویسنده به تبیین علل و دلایل نسبت تفویض به معتزله و نقد آن پرداخته است. بخشی دیگر مقاله به تطورات و طبقه‌بندی نسبتِ تفویض به معتزله اختصاص دارد که اولین بار در این مقاله ارائه می‌شود. مقاله به این ره‌آورد خواهد رسید که نسبتِ فوق با مبانی و دیدگاه‌های معتزله ناهم‌خوان است و نهایت این‌که می‌تواند دیدگاه‌های برخی معتزلیان اولیه باشد که تحت تأثیر قدریه بودند.

 واژگان کلیدی: معتزله، مفوضه، تفویض، امر بین الامرین، قدریه

************************************

مقاله 3: پلورالیسم در نجات و رستگاری از منظر آیات قرآن و روایات معصومین علیهم السلام

 محمود فتحعلی

علی زمانی قشلاقی

چکیده

با توجه به ریشه‌دار بودن بحث نجاتِ پیروان ادیان گوناگون و وجود دیدگاه‌‌های متفاوت در این باره و ارتباط آن با معاد و هم‌چنین دغدغۀ اکثر افراد در این باره، لازم است با بررسی جامع آیات قرآن و روایات معصومین: دیدگاه صحیح و حق در این باره مشخص شود. از نگاه قرآن و روایات اهل‌بیت:، انسان‌ها با توجه به سنت دینی خود در قیامت به گروه‌های مختلفی تقسیم می‌شوند و بر اساس ایمان، عمل و عوامل دیگر در مراتب مختلف نجات، سعادت و یا شقاوت قرار می‌گیرند. این مراتب به صورت طیف‌گونه، از پست‌ترین مراتب شقاوت تا عالی‌ترین مراتب سعادت را شامل می‌شود و در این بین کسانی نیز جای می‌گیرند که نه وارد بهشت موعود می‌شوند و نه جهنم موعود؛ بنابراین طریق رسیدن به نجات به روی اکثر پیروان ادیان مختلف باز بوده، اگرچه طریق سعادت به روی بسیاری ممکن است بسته باشد.

واژگان کلیدی: نجات، سعادت، عمل، مسلم، مؤمن، کافر.

************************************

مقاله 4: بررسی سندی و دلالی روایت "لَوْ عَلِمَ‏ ابوذر مَا فِي قَلْبِ سَلْمَان لَقَتَلَه" و نقد برداشت های نادرست

محمد رنجبر حسینی

سعید بهادری

چکیده

روایت «لَوْ عَلِمَ‏ ابوذر مَا فِي قَلْبِ سَلْمَان لَقَتَلَهُ‏»، از روایات مشکل است و دو رویکرد متفاوت دربارۀ مدلول و معنای آن وجود دارد: رویکرد سلبی ـ تأویلی و رویکرد ایجابی. البته این رویکرد، مصون از سوءاستفاده نمانده است، چنانچه صوفیه آن را به معنای درستیِ فهم‌های ظاهری و شخصی‌شان از شریعت قرار داده‌اند و تکثرگرایان دینی آن را دلیلی بر حقانیت داشتن همۀ اندیشه ­ها و لزوم تسامح برای هر برداشتی از دین دانسته‌اند. در این نوشتار بر آنیم تا ضمن بررسی این روایت به لحاظ سندی و محتوایی، دلایل هر یک از رویکردهای موجود در تفسیر آن را توضیح دهیم تا نشان دهیم که استفاده‌های صوفیه و تکثرگرایان مدرن دینی، روش‌مند نبوده و با اصول فهم حدیث سازگار نیست.

 واژگان کلیدی: علم، سلمان، تکفیر، قتل، صوفیه.

************************************

مقاله 5: فاعلیتِ انسان در تفسیر المنار

سیدعبدالرسول حسینی‌زاده

سیدعلی حسینی‌زاده خضرآباد

چکیده

جبر و اختیار، از نخستین مسئله‌های کلامی ‌است که در میان مسلمانان مطرح شد و مهم‌ترین فرقه‌های کلامی ‌چون قدریه، امامیه، معتزله و اشاعره دربارۀ آن موضعی اتخاذ کردند. اهل حدیث عامه و هم‌چنین پس از آنان اشاعره، با توجه به ظاهر آیاتی از قرآن که در آن به فاعلیت پروردگار در افعال منسوب به انسان اشاره شده و هم‌چنین در پاس‌داشت توحید افعالی، به جبر، گرایش پیدا کرده‌ و بر فاعلیت خداوند در افعال منسوب به انسان تأکید کرده‌اند. در این میان، امامیه با الهام از معارف نورانی اهل‌بیت علیهم السلام با مردود دانستن هر دو باورِ جبر و اختیار در تفسیر فاعلیت انسان راهی میانه برگزیدند که با عنوان «امر بین ‌الأمرین» شناخته می‌شود. رشید رضا به‌ شدت با باور جبریه و اشاعره در باب عدم فاعلیت انسان مخالفت کرده، و از سوی دیگر اندیشۀ اختیار مطلق انسان و تفویض را نیز ناروا دانسته است و تلاش دارد در این بین راهی میانه برگزیند. وی در این راستا دیدگاه خود را به حسّ، وجدان، مجموع آیات قرآن و آموزه‌های پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم و سلف صالح مستند کرده است.

 واژگان کلیدی: جبر و اختیار، فاعلیت انسان، اشاعره، ‌امامیه، رشید رضا.

************************************

مقاله 6: ماهیت «تأویل» از دیدگاه ابن‌تیمیه و علامه طباطبائی

 سیدسیف‌اله هاشمی‌کروئی

چکیده

دربارۀ ماهیت «تأویل» دو دیدگاه معرفت‎شناسانه و هستی‎شناسانه وجود دارد. مسئلۀ این پژوهش، چیستی تأویل از دیدگاه ابن‌تیمیه و علامه طباطبائی است. از این‎ رو در آن، پس از بررسی معانی لغوی و اصطلاحی تأویل و نیز معانی تأویل در عرف قرآن کریم، به معرفی این دو دیدگاه پرداختیم و سپس به تفصیل، دیدگاه هستی‎شناسانه با تقریر ابن‌تیمیه و علامه طباطبائی را مطرح کردیم. در ادامه، نقدهای آیت‌الله معرفت به این دو دیدگاه را ارزیابی کردیم. آنچه این مقاله به دست می‌دهد این است که نقدهای مطرح علیه دیدگاه هستی‎شناسانه، از اثباتِ اشتباه و ناپذیرفتنی بودن این دیدگاه عاجزند. هم‌چنین نقص این دیدگاه (با هر دو تقریرش) این است که جامع موارد کاربرد تأویل در عرف قرآن نیست. این نقصی است که دیدگاه معرفت‎شناسانه نیز در آن با دیدگاه هستی‎شناسانه سهیم است.

 واژگان کلیدی: تأویل، بطن، دیدگاه معرفت‎شناسانه و هستی‎شناسانه، ابن‌تیمیه، علامه طباطبائی.

************************************

مقاله 7: نقد و بررسي ديدگاه صلاح‌الدين الادلبي دربارۀ خلافت امام علي علیه السلام

 عليرضا طبيبي

اصغر طهماسبي بلداجي

چكيده

صلاح‌الدين الادلبي در منهج نقد المتن عند علماء الحديث النبوي، برخي احاديث منقول از پيامبر اكرم صلی الله علیه و آله و سلم را مورد بررسي قرار داده و با توجه به معيارهاي نقد متن احاديث، برخي از اين احاديث را «موضوعه» می‌خواند؛ از آن جمله ذيل معيار عقل، اصل خلافت امام علي علیه السلام را موضوعه و معارض با معيار عقل (مستنير) مي‌داند. او اعتقاد شيعه مبني بر خلافت امام علي علیه السلام پس از پيامبر اكرم صلی الله علیه و آله و سلم را ناصحيح و معارض با عقل و خلاف عادت مي‌داند؛ بر همين اساس اين باور شيعه را موضوعه و ساختۀ جاعلان حديث مي‌پندارد. از منظر ادلبي، ادعاي شيعه دربارۀ غدير خم و عدم اعتراض صحابه به ابوبكر، خلاف عادت و معارض با عقل است. پژوهش فرا رو در سه محور نقد مباني، روش‌شناسي و نقد محتوايي، ديدگاه ادلبي را به چالش كشيده است. از این تحقیق برمی‌آید که ديدگاه ادلبي در اين باره ناصحيح بوده و خلافت امام علي علیه السلام با اتكا به قرآن و سنتِ قطعي نه تنها معارض با معيار عقل نبوده، بلكه عقل (مستنير و مستقل) و سيرۀ عقلا نيز آن را تأیيد مي‌كند.

 واژگان كليدي: قرآن و سنت، معيار عقل، شيعه، خلافت امام علي علیه السلام ، صلاح‌الدين الادلبي.

************************************

اضافه کردن نظر


کد امنیتی
تغییر کد امنیتی