ما 25 مهمان و بدون عضو آنلاین داریم

پانزدهمین شماره از فصلنامه تحقیقات کلامی منتشر شد

 در این شماره می خوانید:

1) حقیقتِ ترکیبی انسان از روح و جسم؛ نظریه‌پردازی هشام بن حکم دربارۀ حقیقت انسانمحمدتقی سبحانی، حسین نعیم‌آبادی

2) بررسی دیدگاه متکلمان امامیه دربارۀ گسترۀ علم امام با تکیه بر روایاتمحمدحسین فاریاب

3) رابطۀ ربوبیت توحیدی و عنایت الهی در نظام اندیشۀ قرآنییدالله ربیعی، حمید نگارش

4) الهیات سلبی در مدرسۀ کلامی حلّهرضا برنجکار، سیدمسیح شاه­چراغ

5) رهيافت نيايش‌هاي شيعي به حل مسئله شرّاحمد کریمی، محمدصالح مازنی

6) واکاوی پدیدۀ «فرقه‌سازی درون‌مذهبی» در جریان سلفیه معاصرحمید ایماندار، رضا ملازاده یامچی

7) صحیح بخاری و تحریف حقیقتعبدالرحمان باقرزاده

 

 مقاله 1: حقیقتِ ترکیبی انسان از روح و جسم؛ نظریه‌پردازی هشام بن حکم دربارۀ حقیقت انسان

محمدتقی سبحانی

حسین نعیم‌آبادی

چکیده

امامیۀ نخستین در موضوع حقیقتِ انسان به «دوآلیسم واقعی» معتقد بود. برخی دیگر از مهم‌ترین آراء دربارۀ حقیقت انسان عبارت بودند از: نظریۀ فیزیکالیستی حقیقت انسان، نظریۀ روح منطبعه نظّام و نظریۀ فلسفی روح‌انگار. بر اساس اعتقاد امامیۀ نخستین، حقیقتِ انسان عبارت است از ترکیبی حقیقی از روح و جسم که در عین این‌ که اصالت با روح است، اما بدن نیز مدنظر قرار می‌گیرد. نظریۀ هشام بن حکم به نحو دقیق‌تری حقیقت انسان را در سه ساحت مورد توجه قرار می‌دهد: ساحت این‌دنیایی که شامل روح و بدن به نحو ترکیب حقیقی می‌شود؛ ساحت «ما به الامتیازی» که عبارت از عقل و قدرت اراده در انسان است؛ و ساحت روح که به عنوان جزء اصلی و ثابت از حقیقت انسان ـ البته دارای تجرد نسبی نه تجرد محض فلسفی ـ مدنظر قرار می‌گیرد و بدون نیاز به هیچ چیز دیگری می‌تواند به فعالیت مدرِکانه بپردازد.

 واژگان کلیدی

حقیقت انسان، روح، جسم، نفس، هشام بن حکم، دوآلیسم

************************************

مقاله 2: بررسی دیدگاه متکلمان امامیه دربارۀ گسترۀ علم امام با تکیه بر روایات

محمدحسین فاریاب

چکیده

مسئلۀ «علم امام» از دل‌ مشغولی­ های متکلمان امامیه در طول تاریخ بوده است. این مسئله، خود دارای ریزموضوعاتی مانند: ماهیت علم امام، منابع علم امام و گسترۀ علم امام است. نوشتۀ حاضر، به بررسی گسترۀ علم امام می‌پردازد. نگارنده ابتدا نظریات نسل طلایی کلام شیعه، یعنی بزرگان سه مکتب کلامی بغداد، ری و حلّه را تبیین کرده و آن‌گاه به بررسی دیدگاه آن‌ها پرداخته است. متکلمان امامیه در سه مکتب یادشده، به طور عمده بر ضرورت علم به دین برای امام تأکید کرده‌اند و دربارۀ فراتر از آن، با احتیاط سخن گفته­اند. به نظر می­رسد عقل به راحتی، ضرورت داشتن علومی را که امام برای انجام وظایفش به آن نیاز دارد اثبات می­کند، اما نسبت به فراتر از آن، تنها مرجع حل اختلاف، روایات معصومان علیهم السلام است. بر اساس روایات معتبر، امام چنین نیست که بالفعل همه‌ چیز را بداند، اما اگر اراده کند و بخواهد، خداوند او را آگاه مي‌سازد.

 

واژگان کلیدی

علم امام، متکلمان، بغداد، ری، حلّه، گسترۀ علم.

************************************

مقاله 3: رابطۀ ربوبیت توحیدی و عنایت الهی در نظام اندیشۀ قرآنی

یدالله ربیعی

حمید نگارش

چکیده

مسئله توحید ربوبی و تحلیل نگاه قرآن به آن، محور نگاشتۀ حاضر است. از حوزه‌های پیوند یافته با توحید ربوبی، عناوین هدایت، نصرت، امداد و همانند آن است که در نظام فلسفی از آن با عنوان «عنایت» یاد می‌شود. ترابط میان این عناوین و مسئله توحید ربوبی از آن روست که بیشترین عقاید شرک‌آمیز از مراحلی پس از پذیرش وجود خدا و باور به آفریننده بودن الله نسبت به جهان آغاز می‌شود. آیات قرآن بیان‌گر آن است که بدکیشان، به توحیدِ در خالقیت باورمند بوده و در مرتبۀ ربوبیت و متلازم با آن، یعنی توحید در عبادت دچار شرک شده‌اند. آنچه پژوهۀ پیش‌رو به آن رهنمون شده است، پس از شناخت‌یابی به ماهیت توحید ربوبی، اثبات شکل‌گیری ربوبیت الهی از دو مؤلفه علم و قدرت مطلق خداوندی در کنار ارادۀ آزاد الهی است.

واژگان کلیدی

توحید، ربوبیت، عنایت، هدایت، جنود الهی.

************************************

مقاله 4: الهیات سلبی در مدرسۀ کلامی حلّه

رضا برنجکار

سیدمسیح شاه­چراغ

 چکیده

در میان متکلمان مدرسۀ حله، «الهیات سلبی» جایگاه مهمی دارد. خواجه­ نصیر با بهره ­گیری از برهان شیخ صدوق در خصوص الهیات سلبی، صفت حیات خداوند را سلبی معنا کرده و این قاعده را قابل تعمیم به دیگر صفات ذاتی خداوند می­ داند. از منظر او، کسانی که در مباحث وجودشناختی صفات، قائل به نفی صفات زاید بر ذات هستند، در مباحث معناشناختی صفات، باید قائل به الهیات سلبی باشند. شاگردان خواجه در مدرسۀ حله نیز همین موضع را اتخاذ کرده ­اند. علامه حلی با تمایل به اشتراک لفظی «وجود» بین واجب و ممکن، و نیز فاضل مقداد با پذیرش نظریۀ نیابت ذات از صفات، مبانی دیگری جهت تقویت الهیات سلبی ارائه کردند.

واژگان کلیدی

مدرسۀ کلامی حله، صفات ذاتی، معناشناسی صفات، الهیات سلبی، اشتراک لفظی، نیابت ذات از صفات.

************************************

مقاله 5: رهيافت نيايش‌هاي شيعي به حل مسئله شرّ

احمد کریمی

محمدصالح مازنی

چکیده

وجود شرور در عالم، اين پرسش را در ذهن انسان به وجود می ­آورد که چه نسبتی میان مسئله شرّ و وجود خداوندی با صفات «عالِم»، «قادر» و «خير» مطلق، وجود دارد؟ اين مسئله همواره یکی از مباحث چالش­ بر‌انگيز در حوزۀ دین‌ پژوهی و فلسفۀ دین بوده است. پژوهش پیش­رو، با بررسي و پاسخ به اين پرسش از منظري نو، به دنبال كشف و بازخواني رهيافت نيايش‌هاي شيعي به مسئله شرور است. تحقیق حاضر، در عین توجه به سازندگی برخی رنج‌ها و نقششان در کمال اخلاقی انسان، از شرور دیگری یاد می‌کند که نقش بسیار مخربی برای انسان دارد و اضطراب و نگرانی حاصل از آن، منجر به سستی و ضعف در انجام امور دینی و دنیوی می‌ گردد. از گروه دوم، به روشنی تحت عنوان «شرّ» یاد شده و در نیایش­ ها به مصادیق متعددی از آن اشاره شده است. گفتنی است، نیایش‌های شیعی به رغم دیدگاه‌های برخی فلاسفه در ردّ وجود شرور در عالم، این مسئله را از نظر وجودشناختی ثابت می ­دانند.

واژگان کلیدی

مسئله شرّ، نیایش، شيعه، ادعيه مأثوره، امامان معصوم علیهم السلام.

************************************

مقاله 6: واکاوی پدیدۀ «فرقه‌سازی درون‌مذهبی» در جریان سلفیه معاصر

حمید ایماندار

رضا ملازاده یامچی

چکیده

«فرقه‌سازی درون‌مذهبی» به عنوان پدیده‌ای منحصر‌ به‌فرد در جریان سلفیۀ معاصر، این مکتب را به مناقشات و چالش‌های عمیق عقیدتی و کلامی گرفتار کرده است. بدین روی، پی‌جویی زمینه‌های شکل‌گیری این خرده‌فرقه‌ها، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر در راستای تحلیل حقیقت جریان سلفیه به شمار می‌رود.پرسش اساسی پژوهش حاضر، زمینه‌های شکل‌گیری و چگونگی ظهور و بروز این خرده‌فرقه‌ها در بطن جریان سلفیه است. در واکاوی این پدیده، شناسایی ماهیت و مؤلفه‌های هر یک از این فرقه‌های مورد بحث و تعیین حدود و ثغور و احیاناً هم­پوشانی فکری و عقیدتی خرده ­فرقه­ های مذکور اهمیت دارد.به نظر می‌رسد جزم‌اندیشی، انحصار طلبی و جمودگرایی ، عدم تحمل آرای مخالفان، تکفیرمحوری و خشونت‌ طلبیِ تاریخی ائمه سلفیه در این امر نقش مؤثری ایفا نموده است.

واژگان کلیدی

سلفیه، فرقه‌سازی، جامیه، سروریه، حدادیه، ممیعه.

      

************************************

مقاله 6: صحیح بخاری و تحریف حقیقت

عبدالرحمان باقرزاده

عبدالرحمان باقرزاده

چکیده

کتاب «صحیح بخاری» از اسناد دست اولِ اهل‌سنت و بلکه مهم­ترین سند روایی آنان به حساب می‌آید، به گونه ­ای­ که روایات موجود در آن بدون بررسی، مورد قبول واقع می­ گردد. با عنایت به این جایگاه و از آن‌جایی­ که پدیدۀ «تحریف» علی‌رغم داشتن پیامدهای منفی در رویکردهای کلامی، فقهی و... به تعداد زیادی از منابع دینی رخنه کرده، این سؤال مطرح است که آیا این کتاب از تیغ تحریف در امان ماند تا بتوان به صورت کامل بر آن اعتماد کرد؟ مقالۀ حاضر جهت پاسخ به این پرسش تدوین شده و مهم‌ترین یافتۀ آن، که با روش توصیفی ـ تحلیلی و با تکیه بر منابع مختلف عامه صورت پذیرفته، اثبات نفوذ پدیدۀ تحریف در این کتاب است.

واژگان کلیدی

صحیح بخاری، تحریف حقیقت، عدالت صحابه، آثار اسلامی.

                                                      

اضافه کردن نظر


کد امنیتی
تغییر کد امنیتی