ما 30 مهمان و بدون عضو آنلاین داریم

سیزدهمین شماره از فصلنامه تحقیقات کلامی منتشر شد

 در این شماره می خوانید:

1) بررسی و نقد اشکالات فخر رازی به براهین ابن‌سینا در اثبات علم الهی/ محمود صیدی، هادی هاشمی

2) نقد ادعای تأثیرپذیری آموزۀ «مهدویت» از باور «سوشیانت»/ رسول رضوی، احمد جمشیدیان

3) بررسی و تقویت نقدهای «محمد بن علوی مالکی» بر «محمد بن صالح عثیمین» دربارۀ توسل /میثم دوست­محمدی، محمدرضا کریمی والا

4) رویکرد تفسیری فخر رازی در مواجهه با ادلۀ شیعه ذیل آیات ولایت و خلافت / حامد دژآباد، زهره بابااحمد میلانی

5) بررسی جایگاه «نظر و تفکر» نزد قاضی عبدالجبار/ محمد بیدهندی، حسین سلطانی

6) مراحل فعل الهی در آیات و روایات/ رضا برنجکار، مکارم ترجمان

 

 

مقاله 1: بررسی و نقد اشکالات فخر رازی به براهین ابن‌سینا در اثبات علم الهی

محمود صیدی

هادی هاشمی

چکیده

ابن‌سینا برای اثبات علم ذاتی الهی و تعلق این علم به همۀ موجودات، دو برهان ارائه می‌کند. برهان نخستِ او مبتنی بر این است که واجب‌ الوجود به دلیل مادی نبودن، ذات خویش را تعقل و ادراک می‌کند و در نتیجه، عالم به ذات خویش است. برهان دوم نیز در اثبات علم به همۀ موجودات، مبتنی بر علم ذاتی واجب الوجود و استلزام علم به علت، نسبت به علم به معلول است که در این صورت همۀ موجودات معلوم خداوند هستند. فخر رازی تفصیلاً به نقد این دو برهان می‌پردازد. در این نوشتار برآنیم تا ضمن بیان انتقادات فخر رازی بر این براهین، به نقاط ضعف استدلال‌های او اشاره کنیم و مغالطات صورت‌گرفته که عمدتاً ناشی از مغالطۀ مفهوم با مصداق و مفهوم با ماهیت در ادراک انسانی از خداوند، علّیت تامه خداوند نسبت به موجودات ممکن و نظریۀ ناصواب «اضافه» او در بحث وجود ذهنی است، بپردازیم.

 واژگان کلیدی

خداوند، ابن‌سینا، فخر رازی، علم.

************************************

مقاله 2: نقد ادعای تأثیرپذیری آموزۀ «مهدویت» از باور «سوشیانت»

رسول رضوی

احمد جمشیدیان

چکیده

یکی از ادعاهای مستشرقان علیه آموزۀ «مهدویت»، تأثیرپذیری از باور «سوشیانت»، منجی ایرانیان زرتشتی است. منشأ این ادعا را می‌توان وجود منجی‌باوری در منابع ایرانی زرتشتی و هم‌سویی آن‌ها در بسیاری از جزئیات دانست. مقالۀ حاضر، نخست با واژه‌شناسی سوشیانت و کیفیت کاربرد آن در منابع زرتشتی، این ادعا را رد کرده: سپس بر اساس منبع‌شناسی مکتوبات زرتشتی و سنجش اعتبار آن‌ها و بیان شواهد و قرائنی مبنی بر متأثر شدن منابع زرتشتی از آموزه‌های اسلامی در سال‌های پس از فتح ایران و سیطرۀ کامل اسلام بر این کشور، به احتمالِ برعکس بودن این ادعا تأکید می کند.

واژگان کلیدی

مهدویت، منجی‌گری، سوشیانت، زرتشت، مستشرقان.

************************************

مقاله 3: بررسی و تقویت نقدهای «محمد بن علوی مالکی» بر «محمد بن صالح عثیمین» دربارۀ توسل

میثم دوست محمدی

محمدرضا کریمی والا

چکیده

استدلال‌های وهابیت دربارۀ «توسل» تا چه میزان با مواضع متفکران اهل‌سنت تطابق دارد؟ نگارندۀ مقاله برای پاسخ به این پرسش، به بررسی دیدگاه‌های «محمد بن علوی مالکی» و «محمد بن صالح عثیمین» از علمای اهل‌سنت پرداخته و روشن می­کند که استدلال وهابیت در این باره پذیرفته نیست. در استدلال‌های محمد بن علوی مالکی که با استناد به متون روایی، به وضوح ثابت می­کند توسل به دعای پیامبرJ و صالحان گذشته، عملی در راستای اعتقاد به توحید خداست، نقاط ضعفی وجود دارد که برطرف کردن و تقویت آن‌ها موجب ارائه نقدی مستحکم و همه‌جانبه بر انگاره‌های ابن‌عثیمین و دیگر علمای وهابیت می­گردد. دیدگاه مالکی در مسئله توسل تا حد زیادی مطابق با نگرش امامیه بوده و به صحتِ توسل به دعای پیامبرJ و صالحان گذشته معتقد است.

واژگان کلیدی

توسل، وهابیت، توحید، محمد بن علوی مالکی، محمد بن صالح عثیمین.

************************************

مقاله 4: رویکرد تفسیری فخر رازی در مواجهه با ادلۀ شیعه ذیل آیات ولایت و خلافت

حامد دژآباد

زهره بابااحمد میلانی

چکیده

مفسران اهل‌سنت، به‌خصوص فخر رازی، در مواجهه با ادلۀ شیعه ذیل آیات ولایت و خلافت، سعی کردند با روش­های گوناگونی در ادلۀ شیعه مناقشه کرده و ضمن تضعیف این ادله، دیدگاه مورد نظر خود را تقویت کنند. پژوهش حاضر به روش‌شناسی فخر رازی ذیل این آیات پرداخته و روش‌های او را مورد تحلیل و بررسی قرار می‌دهد. روش­های فخر رازی در مواجهه با ادلۀ شیعه عبارتند از: استناد به روایات ضعیف و جعلی، استناد به سیاق، استناد به مباحث ادبی، توهین به مخالفان، عدم ذکر اقوال و روایات مخالف، غبارآلود کردن فضای بحث و آوردن اقوال مختلف بدون هیچ‌گونه ترجیح.

واژگان کلیدی

فخر رازی، آیات ولایت، اولی به تصرف، ولایت.

************************************

مقاله 5: بررسی جایگاه «نظر و تفکر» نزد قاضی عبدالجبار

محمد بیدهندی

حسین سلطانی

چکیده

قاضی عبدالجبار از چهره‌های معروف کلام معتزلی است که دربارۀ معرفت‌شناسی، به‌ویژه بحث «نظر» آرای قابل ملاحظه‌ای دارد. در نظام معرفتی قاضی، «نظر» به معنای تفکر و استدلال است و همانند دیگر افعال انسان، از قدرت و ارادۀ او صادر می‌گردد و فعل خود اوست؛ و از نظر و تفکر، فعلی دیگر به نام علم و معرفت به دست می‌آید. عقل به معنای قوه ی تفکر در نزد قاضی به عنوان یک منبع مستقل و یک ابزار بسیار مهم برای شناخت مطرح است؛ بدین روی، قاضی تنها راه رسیدن به معرفت خداوند را نظر و تفکر، یعنی همان راه عقل می‌داند، و نزد او نخستین تکلیف آدمی، استدلال عقلی برای شناخت خداوند است. پژوهش حاضر در صدد است نقش و جایگاه نظر و رابطۀ آن با علم و معرفت و هم‌چنین با معرفت خداوند به طور خاص را، از دیدگاه عبدالجبار مورد بررسی قرار دهد.

واژگان کلیدی

نظر، علم، معرفت، معتزله، قاضی عبدالجبار.

************************************

مقاله 6: مراحل فعل الهی در آیات و روایات

رضا برنجکار

مکارم ترجمان

چکیده

متکلمان اسلامی برای تحلیل فعل الهی، از اراده استفاده می‌کردند و فاعلیت خداوند را فاعلیت بالاراده می‌دانستند. به اعتقاد آنان، علم الهی برای تحقق فعل، کافی نیست و پس از اراده، فعل تحقق می‌یابد. مسئله این نوشتار آن است که بر اساس قرآن و روایات، چه مراحل و مقدماتی برای تحقق فعل الهی لازم است. آیات و روایات مربوط به تحلیل فعل الهی، سه گونه است؛ گاه مشیت یا اراده به عنوان واسطۀ میان ذات و فعل خداوند مطرح می‌شود. در دسته‌ای دیگر از روایات، فعل الهی دارای هفت مرحله: مشیت، اراده، قدر، قضا، اذن، کتاب و اجل است. تمامی این‌ها علم فعلی خداوند هستند. در دستۀ سوم، فقط از چهار مرحلۀ اول به علاوۀ امضا که تأکید بر قضا و حتمی شدن آن است، نام برده شده است. به نظر می‌رسد، مراحل اصلی تحقق شیء مشیت، اراده، قدر و قضاست و بقیۀ موارد ذکرشده، از لوازم این چهار مرحله است.

واژگان کلیدی

فعل الهی، مشیت، اراده، قدر، قضاء، إذن، کتاب، أجل

                                                            

اضافه کردن نظر


کد امنیتی
تغییر کد امنیتی