ما 42 مهمان و بدون عضو آنلاین داریم

دهمین شماره فصلنامه علمی پژوهشی تحقیقات کلامی منتشر شد

 در این شماره می خوانید:

1) بررسی انتقادی بایسته‌های معرفتیِ ادلۀ اثبات وجود خدا از دیدگاه سوئینبرن / محمدجواد اصغری، سیدمحمود موسوی

2) متکلمان امامی عصرِ امام صادق‌ علیه السلام و مسئلۀ صفات خداوند / سیداحسان موسوی‌خلخالی، نعمت‌اله صفری‌فروشانی

3) روش‌شناسی کلامی شیخ حر عاملی در مقام دفاع در حوزه‌های ردّ شبهات و مکاتب معارض / محمد غفوری‌نژاد، ام‌ا‌لبنین خالقیان

4) محلّ نزول اولين وحي و آثار كلامي ‌آن / رسول رضوی، محمدحسین افراخته

5) حقیقتِ انسان و مرگ از دیدگاه سیدمرتضی /عسگر دیرباز، محمدتقی سبحانی، سعیده سادات نبوی

6) گسترۀ مسئولیت انسان از دیدگاه قاضی عبدالجبار همدانی /جنان ایزدی، مرضیه هراتیان

7) نقد ادلۀ قرآنی برقعی دربارۀ برزخ از دیدگاه علمای شیعه / پروین نبیان، مهدی تیموری، سیدمحمدعلی میردامادی           

چکیده مقالات این شماره به شرح ذیل می باشد

مقاله اول:  بررسی انتقادی بایسته های معرفتیِ ادله اثبات وجود خدا از دیدگاه سوئینبرن

 محمد جواد اصغری[1]

سیدمحمود موسوی[2]

چکیده

سوئینبرن ـ فیلسوف دین معاصر ـ در آثار خود تلاش کرده است تقریر جدیدی از براهین اثبات وجود خدا ارائه دهد. بر این اساس، وی بایسته‌های معرفتی ویژه‌ای در خصوص این ادله بیان می­کند که از میان آن‌ها می­توان به اقناعی بودن، پسینی بودن، استقرایی بودن و انباشتی بودن این ادله اشاره کرد. در این پژوهش سعی کرده­ایم که رویکردهای مزبور به براهین را تبیین و سپس مورد بررسی و نقد قرار دهیم.

 واژگان کلیدی

سوئینبرن، براهین اثبات وجود خدا، منطق استقرایی، یقین.

 ****************************************************

************************************

 مقاله دوم: متکلمان امامی عصر امام صادق‌ علیه السلام و مسئلۀ صفات خداوند

 سیداحسان موسوی‌خلخالی[3]

نعمت‌اله صفری‌فروشانی[4]

چکیده

مسئلۀ صفات خداوند، رابطۀ ذات خداوند با صفاتش، حدوث و قدم صفات، تشبیه و تجسیم از مهم‌ترین و کهن‌ترین مباحث تاریخ کلام اسلامی است. نخستین نظریات در این باره در نیمۀ نخست قرن دوم و به طور خاص در حلقه‌های متکلمان امامی مطرح شده است. این نظریات را می‌توان به چهار دستۀ اصلی طبقه‌بندی کرد: نظر زرارة بن اعین و خاندان او که حادث شمردن برخی صفات فعل خداوند به وی نسبت داده شده؛ نظر مؤمن الطاق که علم را صفتی حادث می‌دانست؛ نظر هشام بن سالم که اهل تشبیه دانسته شده؛ نظر هشام بن حکم که متهم به تجسیم است. در این مقال، با بررسی هم‌زمانِ روایات موجود در منابع امامی و نیز گزارش‌های فرقه‌نگاران تلاش می‌کنیم گزاره‌های منسوب به این متکلمان امامیِ عصر امام صادق(ع) را در بافتار فکری و فرهنگی زمان خودش تحلیل کنیم. در نهایت می‌توان در روایات منقول از ائمه(ع)، روشنگری‌های آنان و تلاششان برای ارائۀ نظری منقح در این باره را دید.

 واژگان کلیدی

صفات خداوند، اصحاب امام صادق(ع)، تشبیه، تجسیم، متکلمان امامی.

 ****************************************************

************************************

 مقاله سوم: روش‌شناسی کلامی شیخ حر عاملی در مقام دفاع در حوزه‌های ردّ شبهات و مکاتب معارض

 محمد غفوری‌نژاد[5]

ام‌ا‌لبنین خالقیان[6]

چکیده

روش‌شناسی علم کلام، بررسی راه‌هایی است که ما را در علم کلام به استنباط عقاید و دفاع از آن می‌رساند. متکلم در مقام استنباط، به معرفت صحیحی از آموزه­های دین می­رسد و در مقام دفاع، آن معرفت را تبیین، تنظیم و اثبات می‌کند و به ردّ شبهات و عقاید معارض می‌پردازد. در این نوشتار از میان پنج مرحلة مقام دفاع، با مروری بر آثار کلامی متعدد شیخ حر، روش‌های مورد استفادۀ وی را در دو مرحلة اخیر بررسیده‌ایم. شیخ حر در مقام ردّ شبهات و مکاتب معارض از روش‌هایی همچون: ردّ صورت و مادۀ استدلال، بیان تضاد در دیدگاه شبهه‌گر، ردّ مبانی یا لوازم دیدگاه خصم، ذکر مثال و حکایت، تبیین مفردات، تنبیه بر استثنای موجود یا قرائن حالی، ارجاع به بدیهیات، طرح سؤال و مطالبة دلیل از خصم بهره برده است.

 واژگان کلیدی

روش‌شناسی کلام، حر عاملی، پاسخ به شبهه، مناظره، ردّ مکاتب معارض.

 ****************************************************

************************************

 مقاله چهارم: محلّ نزول اولين وحي و آثار كلامي ‌آن

 رسول رضوی[7]

محمدحسین افراخته[8]

 چكيده

دو دسته گزارش دربارۀ اولين وحيِ نازل‌شده بر رسول خدا(ص) وجود دارد؛ دستۀ اول، غار حرا را محل نزول اولین وحی می‌داند و دستۀ دوم، محل نزول وحی را منطقۀ ابطح معرفی می‌کند. مقالۀ حاضر سعی کرده است ضمن بررسي اسناد، متن و آثار كلامي‌ و تاريخيِ گزارش مشهور كه غار حرا را محل نزول اولين وحي مي‌داند و نشان دادن چگونگي استناد برخي مستشرقان به اين گزارش در اثباتِ وام گرفته شدن اسلام از مسيحيت و غيراصيل بودن آموز‌ه‌هاي آن، به واگويي گزارش ديگري بپردازد كه در منابع شيعي بدان پرداخته شده و محل نزول اولين وحي را ابطح معرفي كرده است؛ با آن‌كه اين گزارش علاوه بر استحكام سند، آثار سوء مترتب بر گزارش اول را ندارد.

 واژگان كليدی

اولین وحی، غار حرا، سرزمین ابطح، مستشرقان.

 ****************************************************

************************************

 مقاله پنجم: حقیقتِ انسان و مرگ از دیدگاه سیدمرتضی

 سعیده‌سادات نبوی[9]

عسگر دیرباز[10]

محمدتقی سبحانی[11]

چکیده

مرگ چیست و چگونه روی می­دهد و سرانجامِ انسان پس از مرگ چه می­شود؟ پاسخ به این سؤال­ها که از کهن­ترین و دیرپای­ترین سؤال­های فلسفی ـ دینی بشرند و با معناداری زندگی عجین شده­اند، بستگی به ماهیت انسان دارد. سید مرتضی از متکلمانی است که گرچه تفسیری مادی­گرایانه از انسان برمی­گزیند و مرگ را نابودی می­انگارد، به زندگی پس از مرگ اعتقاد راسخ دارد و در تبیین چگونگی برزخ و رستاخیز می­کوشد. در این مقاله تلاش شده است نظر او دربارۀ ماهیت انسان و مرگ، به ­دقت و تفصیل شرح داده شود تا درآمدی باشد برای بررسی چگونگی زندگی پسادنیوی از دیدگاه او که مجال و مقالی جداگانه می­طلبد.

 واژگان کلیدی

انسان، بنیه، روح، مرگ، فنا و سید مرتضی.

 ****************************************************

************************************

 مقاله ششم: گسترۀ مسئولیت انسان از دیدگاه قاضی عبدالجبار همدانی

 جنان ایزدی[12]

مرضیه هراتیان [13]

چکیده

در نگاه متکلمان معتزلی، عدالت خداوند و اختیار انسان، مسئولیت انسان در قبال افعال وی را به­ دنبال دارند. مسئله اساسی این است که چه افعالی به انسان منتسب هستند و انسان فاعلِ آن‌ها به­ شمار می‌رود؟ ضرورت تحقیق در این مسئله، در نسبتِ مستقیمِ فاعلیت انسان با گسترۀ مسئولیت‌های حقوقی و اخلاقی اوست که از مسائل فلسفی و اخلاقی معاصر است. از آن‌جا که قاضی عبدالجبار به طور مستقیم به این مسئله نپرداخته است، در این مقاله با روش تحلیلی ـ منطقی به استنباط آن از آرای وی در مسائل مرتبط می‌پردازیم. قاضی عبدالجبار انسان را مسئول افعالی می­داند که قدرت، علم و اختیار بر انجام آن‌ها داشته باشد. وی ضمن باطل دانستن نظریۀ کسب و نظریۀ طبع، انسان را فاعل افعال مباشر و متولد خویش می­شمارد.

 واژگان کلیدی

مسئولیت، فعل مباشر، فعل متولد، قاضی عبدالجبار.

 ****************************************************

************************************

 مقاله هفتم: نقد ادلۀ قرآنی برقعی دربارۀ برزخ از دیدگاه علمای شیعه

 پروین نبیان[14]

مهدی تیموری[15]

سیدمحمدعلی میردامادی[16]

چکيده

برقعی در کتاب «خرافات وفور در زیارات قبور»، به نقد اعتقاد به زیارت و توسل به اولیای الهی پرداخته است. وی با استناد به آیات قرآن مدعی می‌شود که در عالم برزخ، حيات كامل وجود ندارد و برزخ تنها شبه‌حياتی است كه فاقد بسياري از صفات حياتي از قبيل بينايي، شنوايي و... است و به عبارتی، برزخ را دالانی برای رسیدن به قیامت می‌داند. او در پی اثبات این مطلب است که ارتباط ارواح در عالم برزخ با دنیا به طور کامل قطع می‌شود؛ پس اعتقاد شیعه به زیارت قبور ائمه(ع) و توسل به آن‌ها، بی‌اساس بوده و اعتقادی خرافی است. بررسی آرا و نظریات شیعه دربارۀ حقیقت روح و عالم برزخ، به خوبی می‌تواند بطلان سخنان برقعی را آشکار کند.

 واژگان کلیدی

برزخ، روح، توسل، زیارت، برقعی.

 



[1] .عضو هیأت علمی دانشگاه باقرالعلوم علیه السلام

[2] . دانشیار دانشگاه باقرالعلوم علیه السلام

[3]. کارشناس ارشد مطالعات تاریخ تشیع دانشگاه ادیان و مذاهب.

[4]. عضو هیأت علمی جامعۀ المصطفی العالمیه.

[5]. استادیار گروه شیعه شناسی دانشگاه ادیان و مذاهب

[6]. پژوهشگر پژوهشگاه ادیان و مذاهب و مربی گروه معارف دانشگاه الزهراء سلام الله علیها.

[7]. استادیار دانشگاه قرآن و حدیث.

[8]. کارشناسی ارشد تاریخ اسلام، دانشگاه تهران.

[9]. دانشجوی دکتری کلام (گرایش فلسفۀ دین و مسائل جدید کلامی)، تربیت مدرسِ دانشگاه قم

[10]. دانشیار دانشگاه قم.

[11]. استادیار پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.

[12]. استادیار گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه اصفهان.

[13]. دانشجوی کارشناسی‌ارشد کلام اسلامی، دانشگاه اصفهان.

[14] . استادیار گروه فلسفه و کلام دانشگاه اصفهان

[15] . کارشناسی‌ارشد فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه اصفهان.

[16] . دانشجوی دکتری فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه اصفهان.

 

اضافه کردن نظر


کد امنیتی
تغییر کد امنیتی